Ośrodek wypoczynkowy

PRZEZMARK
z nami wypoczynek staje się rajem!

Atrakcje Turystyczne

Pojezierze Iławskie

Makroregion geograficzny w północno-wschodniej Polsce. Leży między Wisłą, Osą, Drwęcą i Pasłęką. Powierzchnia około 4230 km2.  Obszar rzeźby młodoglacjalnej z licznymi wzgórzami i jeziorami (Jeziorak, Narie, Drwęckie). Liczne kanały tworzą rzadko spotykany system pochylni. Region rolniczy. Rozwinięta turystyka wodna. W środkowej części Pojezierza leży Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, który swoim zasięgiem obejmuje jezioro Jeziorak i lasy Iławskie leżące na zachód od Jezioraka. Siedziba Parku Krajobrazowego znajduje się we wsi Jerzwałd w gminie Zalewo nad Jeziorakiem.  Pojezierze Iławskie wraz z Garbem Lubawskim tworzy region turystyczny mylnie nazywany Mazurami Zachodnimi. Ta nazwa została głównie ukuta po to, aby podkreślać polski charakter tych ziem i była silnie eksploatowana przez propagandę PRL. Nie znajduje jednak uzasadnienia w uwarunkowaniach geograficznych, historycznych czy etnokulturowych.  Kanał Elbląski jest sztandarową atrakcją turystyczną Pojezierza.

Miasta Pojezierza Iławskiego:

Iława; Morąg; Susz; Ostróda; Zalewo; Miłomłyn; Prabuty; Kisielice; Dzierzgoń; Sztum

Jezioro rynnowe - Motława Wielka

Motława Wielka - przepływowe jezioro rynnowe w Polsce położone w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Stary Dzierzgoń na obszarze Pojezierza Iławskiego.
Powierzchnia - 0,589 km2
Wymiary - 1,9 × 0,14 - 0,36 km
Głębokość maksymalna - 7,5 m
Miejscowości nadbrzeżne – Przezmark

Historia regionu

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie parku datowane są na epokę schyłkowego mezolitu i paleolitu (ok. 5.500 lat p.n.e.). Wokół Jezioraka występują w dość dużym rozproszeniu ślady pobytu grup ludzkich trudniących się zbieractwem i łowiectwem. Ludzie ci, żyjący w niewielkich grupach o charakterze rodzinnym, prowadzili dość ruchliwy tryb życia. Zakładali krótkotrwałe obozowiska związane z eksploatacją środowiska leśnego i wodnego. Ten typ osadnictwa przeważał aż do początku drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Z naszego terenu brak dotychczas śladów kultur typowo rolniczych z okresu neolitu (ok. 3.700 do 1.700 lat p.n.e.). Zarejestrowane w zachodniej części badanego terenu ślady neolityczne są związane z kulturą ceramiki sznurowej, a więc ludnością preferującą również raczej pasterski model gospodarczy. Również osadnictwo epoki brązu (ok. 1700 lat p.n.e. - 550 lat p.n.e.) jest także dość słabo czytelne. Jedyny wyraźniejszy ślad stanowi tu stanowisko archeologiczne w Kamionce koło Iławy, które jest prawdopodobnie związane z kulturą łużycką. Wczesna epoka żelaza (od ok. 550 lat p.n.e. do początku n.e.) jest w rejonie Jezioraka reprezentowana dość obficie. Większość skupisk stanowisk wczesnożelaznych jest odnajdywana w południowo-zachodniej części Parku i nie była poddana dokładniejszym badaniom archeologicznym. Wstępne rozpoznanie wiąże je z kulturą kurhanów zachodniobałtyjskich. Ludność tej kultury, uważana powszechnie za bezpośrednich przodków Prusów, prowadziła gospodarkę rolniczo-hodowlaną, zamieszkiwała w dosyć długotrwałych osadach otwartych, ale budowała również osady obronne, tak o charakterze grodów jak i nawodne. Zmarłych grzebała spalonych w urnach umieszczanych często w skrzyniach kamiennych, na cmentarzyskach płaskich i pod kurhanami. Odkryte w rejonie Łaniocha i Wieprza kurhany prawdopodobnie związane są z ludnością tej kultury. Kontynuacją rozwojową tej tradycji kulturowej jest osadnictwo okresu wpływów rzymskich (od ok. roku 20 n.e. do 350 r. n.e.). Ślady osadnictwa z tego okresu występują w tych samych rejonach co wczesnożelazne i związane są z kulturą zachodniobałtyjską. Mimo dość słabego stanu badań nad wczesnym średniowieczem (od ok. 350 r. n.e. do ok. 1200 r. n. e.) tych terenów, odkryta dotychczas liczba stanowisk z tego okresu jest dość znaczna. Ślady te związane są najpewniej z osadnictwem pruskim (Gostyczyn, Kamionka, Przezmark, Szymbark i Wieprz). Grody, czy też osady obronne na terenach pruskich były związane niewątpliwie z organizacją społeczną Prusów. Stanowiły one ośrodki włości, składające się z kilku osad o charakterze wiejskim, położonych wokół nich. 

U progu średniowiecza tereny południowo-wschodnich pobrzeży Bałtyku były zasiedlone przez ludy określane wspólnym mianem bałtyjskich. Dzieliły się one na wiele grup o charakterze plemiennym i nie tworzyły organizmów państwowych. Obszar ten był podzielony na szereg mniejszych terytoriów utożsamianych z zasięgiem poszczególnych plemion. Były to od zachodu: Pomezania, Pogezania, Warmia, Natangia, Barcja, Sambia, Nadrowia, Galindia, Skalowia i Sudowia.

Nasilające się konflikty, oraz ambicje polityczne Książąt Mazowieckich, spowodowały na początku XIII wieku sprowadzenie na te tereny Zakonu Rycerskiego Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego. Pierwszym terytorium podporządkowanym przez Krzyżaków była Pomezania. Cały obszar naszego Parku Krajobrazowego znajduje się w obrębie historycznej Pomezanii. Równocześnie z podporządkowaniem politycznym terenów Pomezanii Krzyżacy rozpoczęli budowę własnej sieci administracyjnej, militarnej i osadniczej, oraz budowę sieci parafialnej. Powstaje zamek w Starym Dzierzgoniu, następnie Krzyżacy wznoszą zamki w Przezmarku i Dzierzgoniu, a kapituła pomezańska wznosi zamek w Szymbarku. Miasta Iława i Zalewo założone na przełomie XIII i XIV wieku pełniły funkcje ważnych ośrodków miejskich, administracyjnych i militarnych. 

Dalszy rozwój sieci osadniczej na tych terenach następuje w wieku XIV. Wówczas ukształtowane zostają zasadnicze jej elementy, które przetrwały do dziś. Założono większość wsi, w tym niemal wszystkie wsie kościelne. Wiek XIV był dla tych terenów okresem spokoju i rozwoju. Okres prosperity został przerwany przez wojnę rozpoczętą w 1409 roku. Klęska Zakonu w bitwie grunwaldzkiej i jej następstwa dotknęły te tereny. Dalsze klęski i spustoszenia spowodowała późniejsza "wojna głodowa". Po wojnie cały obszar Pomezanii pozostał nadal we władaniu Zakonu. Po Pokoju Toruńskim zadłużony Zakon został zmuszony do oddawania ziemi i majątków w zastaw za zobowiązania niewypłacone wobec zaciężnego rycerstwa. Dały one początek wielkiej własności ziemskiej. Osiadły tu wówczas rody: Dohnów, Schoneichów, Sacków, Eulenburgów, Schliebenów, Finckensteinów. 

Budowa nowoczesnego państwa pruskiego spowodowała daleko idące zmiany w strukturze własności. Ulegają wówczas redukcji wsie chłopskie, powstają folwarki i ośrodki dóbr, w których budowane są dwory, pałace i zakładane są parki. Ten rozwój jest przerywany przez wydarzenia wojen szwedzkich, po których konieczne jest podejmowanie tym razem przez Króla Prus i wielkich właścicieli ziemskich kolejnych akcji kolonizacyjnych. Sprowadzana jest w tym czasie ludność niemiecka, polska i holenderska. Uzupełnia ona istniejące, lecz spustoszone klęskami wsie, jak również zakładane są nowe. W XVII i XVIII wieku następuje fala lokacji wsi na terenach leśnych.

Również miasta na tym terenie przechodzą różne koleje losu. Rozwój Zalewa był dość powolny ale stały, bowiem było to miasto pod wieloma względami ważnym punktem na mapie Prus, natomiast Iława (Iława jest tuż za granicami Parku) stała się w XVIII wieku miastem prywatnym i dopiero w połowie XIX wieku odzyskała pełnię władz administracyjnych. W XVIII wieku mieszczanie byli w stałym konflikcie z właścicielami miasta Finckensteinami, a rozwój Iławy był hamowany przez "wojnę gospodarczą" narzuconą mieszczanom przez właścicieli miasta. Dopiero wyzwolenie z tej zależności w połowie XIX wieku dało impuls do bardziej dynamicznego rozwoju Iławy. Teren Parku nie został w znaczniejszym stopniu dotknięty przez działania I-ej wojny światowej.

Budownictwo wiejskie zmienia się z drewnianego i szachulcowego na murowane. W okresie międzywojennym pojawiły się nowe rozwiązania urbanistyczne. Powstały osiedla mieszkaniowe oparte o te nowoczesne plany urbanistyczne. Jednak nawiązują one wyraźnie do regionalnych projektów architektonicznych budynków. Ponadto w związku z postępującym procesem upadku wielkiej własności i parcelacjami, pojawiła się zabudowa kolonijna. Druga wojna światowa również nie spowodowała większych zniszczeń na terenie Parku. Jedynie w rejonie Iławy miały miejsce większe walki, które spowodowały znaczne zniszczenie miasta. Pozostałe zniszczenia okolicznych majątków i miast zostały spowodowane już po ustaniu działań wojennych, a nawet w okresie kilku do kilkunastu lat po wojnie. Miasto Zalewo zostało praktycznie rozebrane podobnie jak Iława. 

Obiekty sakralne

Większość obiektów sakralnych na tym terenie powstała już w okresie średniowiecza. Były to niewielkie kościoły parafialne o kształcie architektonicznym salowym, jednoprzestrzenne, przykryte stropem i dachem dwuspadowym, przeważnie z dobudowaną masywną wieżą spełniającą również funkcje militarne. Niektóre z nich zostały przebudowane w XVII i XVIII wieku uzyskując zewnętrzny wystrój architektoniczny barokowy lub nawet klasycyzujący. W mało zmienionej formie w stosunku do pierwotnej gotyckiej pozostały kościoły w Dobrzykach i Borecznie oraz regotyzowane fary w Zalewie i Iławie. Kościoły w Kamieńcu i Olbrachtowie oraz w Przezmarku, ze względu na ich charakter patronacki i reprezentacyjny podlegały w większym stopniu przebudowom i modernizacjom. Ich obecny kształt jest więc wynikiem zabiegów dokonanych na przestrzeni XVIII i XIX wieku. Sieć kościołów na naszym terenie uzupełniają - wybudowane w latach osiemdziesiątych XX wieku kościółki w - Siemianach i Januszewie.

Pomniki przyrody

Na terenie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego, zatwierdzonych jest 58 pomników przyrody ożywionej. Są to m.in. dęby, buki, cis, sosna, jałowiec. W tym 39 pomników na terenie samego Parku i 19 w obrębie otuliny. Ponadto, na oficjalne zatwierdzenie czeka dalszych kilkanaście pomników (11). Do ciekawszych zarejestrowanych pomników należą:  - gruba sosna obwód 310 cm, gm. Iława, leśn. Rożek, przy drodze leśnej w oddz. 276 (okolice Tłokowiska), 
- Aleja Napoleona, kilkadziesiąt sosen rosnących wzdłuż drogi gruntowej wiodącej z Szymbarka w kierunku północnym do szosy Iława - Susz, obwody od 50 do 380 cm, gm. Iława,  
- grupa 8 dębów koło Gostyczyna (Fabianki, stopień wodny na Liwie), obwody od 377 do 556 cm, gm. Susz.  
- dąb na rozstajach dróg leśnych k/ Doliny (droga w kierunku Jerzwałdu) o obwodzie 443 cm oraz 3 inne dęby rosnące w pobliżu (obwody od 336 do 433cm), gm. Susz.

Klimat

Charakterystyczną cechą terenów Parku jest ich przejściowość klimatyczna, wynikająca ze ścierania się na tym terenie klimatu kontynentalnego z klimatem morskim. Charakterystyczne tu są: zmienność stanów pogody, wahania czasu trwania okresu wegetacyjnego i przesunięcie pór roku.

Średnioroczna temperatura powietrza wynosi +7° C, przy czym najcieplejszym miesiącem jest lipiec (+17,5° C), najchłodniejszym styczeń (-2,5 do -3,0° C). Okres wegetacyjny trwa około 206 dni, a pokrywa śnieżna zalega przez 70-90 dni. Roczna suma opadów wynosi 600-650 mm, najwięcej w lipcu (102 mm), najmniej w lutym (25 mm), przeciętna wilgotność powietrza waha się około 81%. Wiatry osiągają tu średnią prędkość 3-4 m/s i najczęściej wieją z kierunków: południowo-zachodniego i zachodniego (najrzadziej z kierunku północno-wschodniego). 

Rzeźba terenu

Rzeźba tego terenu ukształtowana została głównie w plejstocenie, a dokładniej w czasie ostatniego zlodowacenia bałtyckiego, w fazie recesyjnej stadium pomorskiego. Dalsza ewolucja krajobrazu nastąpiła po ustąpieniu lądolodu - w holocenie. Procesy rzeźbotwórcze zachodzą również w czasach współczesnych człowiekowi. Krajobraz jest, więc stosunkowo młody, liczy zaledwie kilkanaście tysięcy lat.

W stadium pomorskim zlodowacenia bałtyckiego lądolód z terenu Polski północno-wschodniej wycofywał się w kierunku północno-zachodnim, dzieląc się jednocześnie na mniejsze płaty lodowe zwane lobami: wiślanym i mazurskim. Z głównego lobu wiślanego wyodrębnił się lob drugorzędny - małdycki. Wpłynął on w znacznym stopniu na morfologię Pojezierza Iławskiego.  W granicach Parku znajdują się dwa rozległe obszary sandrowe, czyli równiny akumulacyjne zbudowane ze żwirów i piasków. Zostały one usypane przez rzeki proglacjalne wypływające u czoła lodowca. Pomiędzy Dzierzgoniem i Iławą znajduje się tzw. sandr iławski, a pomiędzy Morągiem i Ostródą - sandr ostródzki. Występują one, co najmniej na dwóch poziomach -100 i 116 m n.p.m. Sandr iławski nachylony jest z północy ku południowi. Część północna charakteryzuje się bardziej urozmaiconą rzeźbą niż południowa. Pagórkowatość tego terenu związana jest z dłuższymi postojami lądolodu, głównie stadium pomorskiego, ponieważ starsze formy w znacznym stopniu zostały przekształcone. Ślady stadium poznańskiego wyraźnie widoczne są tylko w południowej części Parku. Moreny czołowe na terenie Parku tworzą kilka ciągów przebiegających z południowego- zachodu ku północnemu- wschodowi. Najwyraźniejsze wały występują na północny wschód od Karpowa i w okolicach Starego Dzierzgonia.  Wysoczyzna moreny dennej wykształciła się głównie w peryferycznych częściach Parku i w jego otulinie. Ozy i kemy na terenie Parku występują sporadycznie. Największe ozy występują wzdłuż północno-zachodniego brzegu Jezioraka Dużego, a także w okolicach Olbrachtowa i Jeziora Szymbarskiego. Najwyraźniejsze kemy występują w okolicy Olbrachtówka, Olbrachtowa i Gardzienia.

Rzeźbę terenu urozmaicają rynny subglacjalne, doliny oraz różnego kształtu obniżenia terenu pochodzenia erozyjnego lub wytopiskowego. Współcześnie częściowo wypełnione są wodami jeziornymi. Na terenie Parku największa jest rynna Jezioraka, obejmująca jeziora: Rucewo Wielkie, Rucewo Małe, Płaskie, Jeziorak Duży. Stosunkowo duża jest także rynna siemiańsko-gardzieńska, w której znajdują się jeziora: Jasne, Urowiec, Osa i Gardzień oraz rynny Jeziora Szymbarskiego i jeziora Silm. W holocenie nastąpił rozwój sieci rzecznej oraz ewolucja den dolin. Powstały także równiny akumulacji torfowiskowej i jeziornej. Największe z nich wykształciły się w okolicach jeziora Gaudy, a także pomiędzy jeziorami Piotrkowskim i Januszewskim. Na obszarze Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego dominują wysokości 100 -120 m n.p.m., najwyżej wzniesiony punkt -137,6 m n.p.m. znajduje się na południowy-zachód od Karpowa, zaś najniżej - ok. 92,0 m n.p.m., w okolicy jeziora Gaudy.

Szlaki Rowerowe

Szlak Iława-Szymbark - dł. 25km: Iława - Kamionka - Szymbark - Starzykowo, - Gardzień - Iława.

Wycieczkę zaczynamy, podążając szlakiem zielonym " Napoleońskim", którym dotrzemy do wsi Kamionka. We wsi znajduje się stadnina koni oraz ośrodek kształcenia kapitanów i pilotów statków. Są tu modele: promów, tankowców, kontenerowców i masowców wybudowane w skali 1:24 oraz porty, kanały, śluzy, mosty a nawet prądy wodne wytwarzane przez specjalne urządzenia. W dalszej części podróży możemy podziwiać piękne aleje drzew, jezioro Szymbarskie, rzekę Osę. Docieramy do wsi Szymbark z wyłaniającym się zza drzew największym zamkiem na Warmii i Mazurach z 12 basztami i w przeszłości 52 komnatami. W Gardzieniu w średniowieczu istniał na rzece Osa młyn wodny, oraz okazały dwór z dwoma przepięknymi ogrodami. Mijamy też po drodze Jezioro Stęgwica z wysokimi a od strony północnej płaskimi i podmokłymi brzegami.

Szlak Iława Kamieniec - dł. 60km: Iława, Szczepkowo, Starzykowo, Piotrkowo, Januszewo, Brusiny, Olbrachtówko, Olbrachtowo, Kamieniec, Susz, Ulnowo, Chełmżyca.

Wyjeżdżając z Iławy docieramy do Szczepkowa. Ta dawna wieś szlachecka, w czasie wojny trzynastoletniej została doszczętnie zniszczona. Jadąc dalej widzimy w oddali ruiny XIV-wiecznego gotyckiego zamku z 12 basztami w Szymbarku. We wsi Piotrkowo nasza uwagę mogą zwrócić stare chatki ludowe. Tu też znajduje się pałac z 1990 r. Położony jest on nieopodal stawu i Jeziora Piotrkowskiego, którego głębokość wynosi 6 metrów. Natomiast w położonym nieopodal Januszewie dostrzeżemy wiele zabudowań świadczących, że to dawna wieś szlachecka z folwarkiem. Za głównym skrzyżowaniem w parku znajduje się zabytek klasy drugiej, późno klasycystyczny pałac z XVIII wieku, rozbudowany w XIX wieku w stylu barokowym. W Olbrachtowie zachwycić nas może drewniany kościółek otoczony rosłymi drzewami. Kamieniec położony nad Rezerwatem Jeziora Gaudy to dawna wieś szlachecka z folwarkiem, zamkiem, młynem i kościołem. Następnie przejeżdżamy przez Susz .Już w XIV wieku znajdowały się tu potężne mury obronne z 17 basztami i 3 bramami wjazdowymi, z których do obecnych czasów pozostały tylko fragmenty murów. Wracając do Iławy nie można przystanąć pod mocno pochylonymi konarami 200-letniej lipy( pomnik przyrody) w Ulnowie.